Κύστη Baker. Η συνήθης κύστη πίσω στο γόνατο

Η κύστη Baker είναι η διόγκωση ενός σάκου (ορογόνου θυλάκου)από συσσώρευση υγρού, πίσω στο γόνατο (ιγνυακή κοιλότητα).

Ο σάκος αυτός πρακτικά είναι ένας ορογόνος θύλακος (bursa) μεταξύ 2 μυών (ημιμεβρανώδης και γαστροκνήμιος), που υπάρχει φυσιολιγικά στην έσω επιφάνεια του ιγνυακού βόθρου.

Παρόλο ότι προβάλει πίσω στο γόνατο, θα πρέπει να διευκρινιστεί ότι δεν πρόκειται για όγκο αλλά για κύστη που διογκώνεται όταν γεμίζει με υγρό

Πράγματι, στις περισσότερες περιπτώσεις,  η κύστη Baker επικοινωνεί με την άρθρωση του γόνατος και μεγαλώνει όταν παράγεται πολύ αρθρικό υγρό.

Στα παιδιά, η κύστη Baker είναι συνήθως μία πρωτογενής διαδικασία που ξεκινά από τον ορογόνο θύλακο ημιμεβρανώδους και γαστροκνημίου μυός  και δεν επικοινωνεί με την άρθρωση του γόνατος.

Πόσο συχνά εμφανίζεται, σε τι ηλικία, σε ποιο φύλο;

Η κύστη Βaker παρατηρείται συνηθέστερα σε ενήλικες 35-70 ετών.

Ανευρίσκεται σε ποσοστό 5-40% σε μαγνητική τομογραφία και σε 23-32% σε μαγνητική αρθρογραφία γόνατος.

Εμφανίζεται συχνότερα με την πάροδο της ηλικίας, γιατί αυξάνεται η πιθανότητα επικοινωνίας της κύστης με την άρθρωση.

Δεν υπάρχει διαφορά στην εμφάνιση μεταξύ των 2 φύλων.

Τι δημιουργεί και διατηρεί μια κύστη Baker;

Στους ενήλικες, 2 στους 3 ασθενείς με κύστη Baker έχουν πάθηση του γόνατος συνηθέστερα εκφυλιστική οστεοαρθρίτιδα, φλεγμονώδη αρθροπάθεια (π.χ ρευματοειδής αρθρίτιδα) ή ρήξη μηνίσκου.

Επίσης, η κύστη Baker μπορεί να σχετίζεται με τραυματισμό του γόνατος ή υπέχρηση.

Σε όλες τις παραπάνω περιπτώσεις υπερπαράγεται αρθρικό υγρό από την άρθρωση.

Όταν η άρθρωση επικοινωνεί με τον ορογόνο θύλακο, ο τελευταίος γεμίζει με αρθρικό υγρό, δημιουργώντας κύστη που προβάλει πίσω.

Το φαινόμενο της βαλβίδας μεταξύ της άρθρωσης και της κύστης, επιτρέπει τη ροή του αρθρικού υγρού προς την κύστη αλλά δυσκολεύει πρακτικά την επιστροφή του.

Παράλληλα, ο σάκος της κύστης διατείνεται από επαναλαμβανόμενους μικροτραυματισμούς λόγω σύσπασης των μυών.

Τι συμπτώματα προκαλεί η κύστη Baker;

Οι περισσότερες κύστεις είναι μικρές και ασυμπτωματικές και δεν είναι εύκολο να διαγνωστούν κατά την εξέταση από τον ορθοπαιδικό.

Διαπιστώνονται μετά από υπερηχογράφημα ή μαγνητική τομογραφία που γίνονται στο γόνατο για άλλους λόγους.

Σε κάποιες περιπτώσεις τα μόνα συμπτώματα που εμφανίζονται μπορεί να σχετίζονται με πάθηση, όπως η οστεοαρθρίτιδα ή η αστάθεια του γόνατος.

Σε άλλες περιπτώσεις, υπάρχει αίσθημα τάσης, ενόχληση ή πόνος πίσω στο γόνατο.

Ο πόνος συχνά επιδεινώνεται όταν ο ασθενής αυξάνει την δραστηριότητα και μπορεί να εμποδίσει την πλήρη κάμψη και έκταση του γόνατος.

Όταν η κύστη Baker μεγαλώσει μπορεί να πιέσει τα γειτονικά αγγεία. Η κατάσταση που δημιουργείται μπορεί να θυμίζει θρομβοφλεβίτιδα (ψευδοθρομβοφλεβίτιδα) ή εν τω βάθει φλεβοθρόμβωση με πρήξιμο του κάτω άκρου και της ποδοκνημικής.

Όταν γίνει ταχεία συσσώρευση υγρού και αυξηθεί πολύ η πίεση μέσα στην κύστη, μπορεί να συμβεί ρήξη.

Ο πόνος που εμφανίζεται είναι οξύς και ο ασθενής έχει την αίσθηση σαν να τρέχει νερό προς τα κάτω στην γαστροκνημία (γάμπα).

Η εικόνα προσομοιάζει με φλεβόθρόμβωση ή ρήξη μυός με ευαισθησία στην ψηλάφηση, εμφάνιση ερυθρότητας και θερμότητας στη γαστροκνημία.

Επίσης, μπορεί να εμφανιστεί εκχύμωση (μελανιά) που ξεκινά πίσω από το γόνατο μέχρι τον αστράγαλο (ποδοκνημική).

Σε κάποιες περιπτώσεις η ρήξη επεκτείνεται προς το μηρό ή προς την πρόσθια κα έξω επιφάνεια του γόνατος.

Σε άλλες περιπτώσεις ρήξεως μπορεί να υπάρχει κυρίως οίδημα (πρήξιμο) της γαστροκνημίας και του αστραγάλου χωρίς ιδιαίτερο πόνο.

Σπανιότερα, η ρήξη της κύστης μπορεί να προκαλέσει ισχαιμία, παγίδευση του οπίσθιου κνημιαίου νεύρου με πόνο στη γαστροκνημία και μούδιασμα του πέλματος προς την πτέρνα ή σύνδρομο διαμερίσματος (πρόσθιο ή οπίσθιο) ή απόφραξη της ιγνυακής αρτηρίας.

Η ρήξη της ιγνυακής κύστης μπορεί να συμβεί και μετά από εντατική άσκηση, χωρίς να υπάρχει προηγούμενο επεισόδιο πόνου στην άρθρωση ή ύγραρθρου ή ιστορικό αρθροπάθειας του γόνατος.

Πώς γίνεται η διάγνωση;

Αρκεί η κλινική εξέταση;

Ναι, όταν υπάρχει εμφανής μάζα στην έσω επιφάνεια πίσω από το γόνατο.

Η κύστη διακρίνεται περισσότερο με τον ασθενή σε όρθια θέση και το γόνατο σε πλήρη έκταση, ενώ γίνεται πιο μαλακή ή εξαφανίζεται σε κάμψη 45˚ του γόνατος (σημείο Foucher).

Πότε ζητάμε Ακτινογραφία ή υπερηχογράφημα;

γίνονται όταν η διάγνωση είναι αβέβαιη (η κύστη εντοπίζεται σε πλάγια θέση ή δεν υπάρχει άλλη παθολογία του γόνατος) ή η κύστη Baker πρέπει να διακριθεί  από συμπαγή μάζα μαλακών μορίων ( η οποία δεν μεταβάλλεται σε μέγεθος κατά την κίνηση του γόνατος).

Η ακτινογραφία θα αναδείξει αλλοιώσεις στην άρθρωση που μπορεί να συνδέονται με την κύστη Baker, αλλά μπορεί να απεικονίσει και την κύστη ή τη συλλογή υγρού.

Το υπερηχογράφημα μπορεί να ξεχωρίσει μία κύστη Baker από ανεύρυσμα της ιγνυακής αρτηρίας, γαγγλιακή κύστη ή άλλες ιγνυακές μάζες. Παράλληλα, θα αναδείξει τη ρήξη ή το διαχωρισμό μια κύστης αλλά  και τη φλεβική κυκλοφορία.

Μαγνητική τομογραφία: Σε περιπτώσεις που το υπερηχογράφημα δεν δίνει βέβαιη διάγνωση ή υπάρχει ένδειξη χειρουργείου απαιτείται μαγνητική τομογραφία. Σε περίπτωση, για παράδειγμα, μίας ιγνυακής κύστης με συμπαγή στοιχεία στο υπερηχογράφημα, η μαγνητική τομογραφία με χορήγηση σκιαγραφικού θα διαχωρίσει μία κύστη Baker από κακοήθεια. Επιπρόσθετα, θα αναδείξει ρήξη μηνίσκου ή άλλη συνδεσμική βλάβη.

Σπανιότερα, θα χρειαστούν άλλες εξετάσεις, όπως μαγνητική αρθρογραφία ή αξονική τομογραφία.

Η κύστη Baker θα πρέπει να διακριθεί από:

• Εν τω βάθει φλεβική θρόμβωση (DVT).
•  Κυστικές μάζες, όπως μηνισκικές κύστεις, γάγγλια, ορογονοθυλακίτιδα του χήνειου πόδα ή του έσω πλάγιου συνδέσμου, κύστεις των χιαστών συνδέσμων, λαχνοοζώδη υμενίτιδα.
• Συμπαγείς μάζες, όπως λίπωμα, λιποσάρκωμα, σάρκωμα, λέμφωμα.
• Ανεύρυσμα ιγνυακής αρτηρίας.

Είναι ιδιαίτερα σημαντικό να γίνει διάκριση μεταξύ της σπάνιας εμφάνισης συμπτωμάτων ψευδοθρομβοφλεβίτιδας που προκαλούνται από μια ιγνυακή κύστη και των συμπτωμάτων που προκύπτουν από μια πραγματική εν τω βάθει φλεβική θρόμβωση.

Στην περίπτωση ψευδοθρομβοφλεβίτιδας,  υπάρχει πόνος και οίδημα στο γόνατο με παρουσία ενδαρθρικής συλλογής και μπορεί να σχετίζεται με φλεγμονώδη νόσο της άρθρωσης ή άλλη παθολογία του γόνατος. Αντίθετα, δεν παρατηρείται ευαισθησία και σκληρία κατά μήκος εν τω βάθει φλεβικού στελέχους κατά την εξέταση.

Ποια είναι η θεραπεία για την κύστη Baker;

Οι ασυμπτωματικές κύστεις δεν χρειάζονται θεραπεία. Υπάρχει μικρή πιθανότητα μελλοντικής ρήξης της κύστης.

Όταν η κύστη Baker δίνει συμπτώματα η αρχική θεραπεία είναι συντηρητική. Περιλαμβάνει:

• Ανάπαυση
• Τροποποίηση της καθημερινής δραστηριότητας και αποφυγή της καταπόνησης.
• Αντιφλεγμονώδη φάρμακα
• Φυσικοθεραπεία και πρωτόκολλα αποκατάστασης (σε ασθενείς με ήπια συμπτώματα και στο πλαίσιο μικρής εκφυλιστικής ρήξης του μηνίσκου).

Οι συμπτωματικές επώδυνες κύστεις σε ενήλικες αντιμετωπίζονται με ενδαρθρική παρακέντηση και έγχυση κορτιζόνης (40mg τριαμσινολόνης).

Σε 2 από τους 3 ασθενείς μειώνονται σημαντικά τόσο το μέγεθος της κύστης όσο και τα ενοχλήματα 2-7 ημέρες μετά τη θεραπεία.

Παράλληλα, μειώνεται σημαντικά και ο κίνδυνος υποτροπής. Βελτίωση με αυτήν την θεραπεία, παρατηρείται, επίσης, σε ασθενείς χωρίς συλλογή υγρού στην άρθρωση αλλά και σε ασθενείς με συμπτώματα ψευδοθρομβοφλεβίτιδας συνεπεία ρήξεως της κύστης.

Στους τελευταίους, παράλληλα με την ενδαρθρική θεραπεία, χρειάζεται ανάπαυση, παυσίπονα και ανάρροπος θέση του κάτω άκρου.

Η ίδια θεραπεία αρχικά εφαρμόζεται και σε περιπτώσεις μεγάλων κύστεων ή ρήξης κύστης Baker με παγίδευση του κνημιαίου νεύρου. Σε τέτοιες περιπτώσεις, μπορεί να ακολουθήσει απευθείας παρακέντηση και έγχυση γλυκορτικοειδούς στην κύστη Baker υπό την καθοδήγηση μηχανήματος υπερήχου.

Σε περίπτωση που δεν υπάρχει ανταπόκριση στην συντηρητική θεραπεία, διενεργείται περαιτέρω έλεγχος με μαγνητική τομογραφία για να διερευνηθεί πιθανή ρήξη μηνίσκου, ή άλλη  παθολογία του γόνατος ή και εργαστηριακές εξετάσεις για τη διερεύνηση φλεγμονώδους αρθροπάθειας του γόνατος.

Στην ασυνήθη περίπτωση κύστης που δεν επικοινωνεί με την άρθρωση του γόνατος, γίνεται παρακέντηση της κύστης και έγχυση κορτιζόνης.

Χειρουργική θεραπεία απαιτείται σπάνια στις παρακάτω περιπτώσεις:

• Σε επιμονή του πόνου και περιορισμένης κινητικότητας στο γόνατο που οφείλονται στην κύστη ενώ έχει προηγηθεί επαναλαμβανόμενη ενδαρθρική παρακέντηση και έγχυση γλυκοκορτικοειδούς ή παρακέντηση και έγχυση της κύστης. Παράλληλα, δεν συνυπάρχει άλλη παθολογία στο γόνατο ή εφόσον υπάρχει έχει αντιμετωπισθεί.
• Σε περιπτώσεις μεγάλων κύστεων ή ρήξης κύστης Baker με παγίδευση του κνημιαίου νεύρου και μη ανταπόκριση σε συντηρητική θεραπεία.
• Στην ανθεκτική στη συντηρητική θεραπεία κύστη Baker, που δεν επικοινωνεί με την άρθρωση του γόνατος.

Χειρουργική θεραπεία-τεχνικές

• Ανοικτή ευρεία προσπέλαση για πλήρη αφαίρεση της κύστης. Ωστόσο, υπάρχει η πιθανότητα δυσκολίας  στην επούλωση του τραύματος και υποτροπής.
• Αρθροσκόπηση το γόνατος. Η τελευταία εξασφαλίζει επιδιόρθωση της ενδαρθρικής βλάβης (πχ ρήξης μηνίσκου) και αφαίρεση της κύστης ή καθαρισμό του σημείου επικοινωνίας της άρθρωσης με την κύστη.

Πρόγνωση

Οι περισσότερες κύστεις δεν προκαλούν συμπτώματα ή επιπλοκές. ΄Σε κάποιες άλλες τα συμπτώματα υποχωρούν και φεύγουν χωρίς κάποια θεραπεία. Οι περισσότερες ανταποκρίνονται στη θεραπεία για συνυπάρχουσα πάθηση του γόνατος.

Σημαντική βελτίωση έχουν 9 στους 10 περίπου ασθενείς με συμπτωματικές κύστεις που αντιμετωπίζονται με παρακέντηση και έγχυση γλυκορτικοειδούς υπό υπερηχογραφική καθοδήγηση σαν μοναδική θεραπεία.

Ωστόσο, σε ασθενείς που έχουν συνυπάρχουσα πάθηση (όπως οστεοαρθρίτιδα) τα συμπτώματα επανεμφανίζονται αν δεν αντιμετωπίζεται η κύρια πάθηση.

Η χειρουργική αφαίρεση είναι αποτελεσματική αλλά μπορεί να μην αποτελέσει οριστική θεραπεία και να συμβεί υποτροπή σε ασθενείς με συνυπάρχουσα παθολογία στο γόνατο.

Η αρθροσκοπική αφαίρεση του τοιχώματος της κύστης και η αντιμετώπιση της ενδαρθρικής πάθησης του γόνατος (πχ ρήξη μηνίσκου) είναι η θεραπεία εκλογής για εκτεταμένες ιγνυακές κύστεις.

UpToDate 10.2024